Soğuktan değil... İnsanların birbirine bıraktığı boşluklardan üşüyorum.
Zamanın sessizliğinden mi, yoksa hakikatin üzerini örten yüksek sesli cümlelerden mi, bilmiyorum. Bazen sükût, konuşmaktan daha ağırdır. Bazen de kelâm, hakikati örtmek için giydirilmiş bir perdedir. Yargısız infazlar, zannı hakikatin önüne geçiren önyargılar, hürmeti unutan kalpler... İnsan en çok insanın elinde incinir.
İnsan; etten ve kemikten yaratılmış, vakti dolunca usulca toprağa tevdi edilecek bir misafirdir. Bu dünya bir menzil, bizler ise sefer ehliyiz. Nefis kendini bâki zanneder; ruh ise ezelden ebede uzanan hakikatin hasretini çeker.
Bir kuş, sonsuzluğa kanat çırptığını sanırken bir taşa yenilebilir. Ummanlarda özgürce yüzdüğünü düşünen bir balık, görünmeyen bir ağa takılabilir. İnsan da böyledir. Kudret vehmiyle yaşar, acziyetle toprağa döner.
Dünya, yol ve yolcudan başka nedir ki? Gördüğümüz manzaralar fanidir; kimine göre süslü, kimine göre boyalı bir resim karesi, kimine göre ise gerçek bir tefekkürdür.
İnsan yıllarca yürür; sonunda vardığı yer, toprağın bağrındaki dar bir menzildir. Kabir, cürmü kadar dar, takvası kadar geniştir. Ardında bıraktığı servet değil; ihlâsı ve amel-i sâlihi onun gerçek azığıdır.
Kimimiz omuzlarımızda yalnız kendi yükümüzü değil, başkalarının hakkını da taşırız. Vebal ağırdır; omuzları değil, kalbi ezer. İnsan çevresindeki gürültüden şikâyet ederken, kendi içindeki sesi unutur yahut duymamazlıktan gelir. Hâlbuki en büyük gürültü, susturamadığı vicdanıdır. Çünkü vicdan, Hakk'ın kulun içine bıraktığı en sessiz sestir.
Muhabbet eksildiğinde, merhamet çekildiğinde ve kalpler kasvetle örtüldüğünde insanın içine kış iner. Kalp, zikrini kaybettiğinde en sıcak gün bile ayaza döner.
İnsan sürekli üşüdüğünü söyler; mutsuzluğundan, hayattan zevk alamadığından yakınır. Oysa sobaya birkaç odun atınca nasıl ısınıyorsa, ruh da maneviyat ve şükürle ısınır. İnsanın gerçek saadeti, Hakk'a yönelen o vuslat ateşinde gizlidir.
Ihlamur Kokusu
Benim çocukluğumda cami avlusunda bir ıhlamur ağacı vardı. Çiçek açtığında kokusu bütün sokağı sarardı. Herkes o kokuda şifayı hissederdi; ben ise ölümü düşünürdüm.
Oysa bilirdim ki ıhlamur, dertlere deva olan bir nimetti. Fakat çocuk yüreğim, şifasını değil, yanı başındaki musalla taşını ezberlemişti. Bu yüzden o güzel koku, bende hep faniliğin sessizliğine dönüştü.
Bugün nerede bir ıhlamur görsem yahut kokusunu duysam, içimde aynı sükût yankılanır. Çünkü insan, eşyayı olduğu gibi değil, kalbine değen efsun kadar tanır. Bazen bir çiçek rahmeti hatırlatır, bazen aynı çiçek ölümü... Hakikat değişmez; değişen, kalbin ona yüklediği mânâdır.
Belki de hayat bir ıhlamur çiçeğine benzer. Şifası özündedir; fakat onu zehir yahut deva yapan, ona hangi nazarla baktığımızdır. Tasavvufta buna nazar denir. Nazar değişince mânâ değişir. Aynı çiçek bir dervişe tefekkürü, bir hastaya şifayı, bir çocuğa ölümü hatırlatabilir.
İnsanlar da böyledir. Kimi sözüyle gönüllere şifa olur, kimi aynı sözüyle gönülleri yaralar. Bir ıhlamur ağacı bazen cami avlusunda musalla taşına gölge olur, bazen bir dağın yamacında yolcuya serinlik verir, bazen de uçurumun kıyısında rüzgâra emanet yaşar. Ağaç aynıdır, çiçek aynıdır, koku aynıdır. Değişen yalnızca bulunduğu yerdir.
Belki de insanın hakikati de böyledir. Aynı ruh, ya nefsin gölgesinde solar ya da Hakk'a yönelen bir gönülde vuslatın kokusuna dönüşür. Çünkü insanın kıymetini belirleyen mekân değil, mânâdır.
Bazen bir ıhlamur çiçeği, uzun kitapların anlatamadığı hakikati tek bir nefeste fısıldar:
"Şifa ile ölümü birbirinden ayıran şey, baktığın göz değil; baktığın kalptir."
